Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacu) - Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας


Ο καλύτερος υπουργός οικονομικών της Σερβίας που απέρριψε το αίτημα λήψης προκαταβολής ακόμη και του ίδιου του βασιλιά!

Ο Λαζάρ Πάτσου (Lazar Pacuσπούδασε ιατρική αλλά καταξιώθηκε στην σερβική ιστορία ως σπουδαίος εξυγιαντής της οικονομίας.
Ορισμένοι ίσως πουν ότι έγινε θρύλος λόγω του πείσματος του. Όμως, η αλήθεια είναι πως εκείνα τα χρόνια που στην Σερβία ήταν φυσιολογικό να αναμειγνύονται οι κρατικές υποθέσεις μ' αυτές των ιδιωτών, και συχνά θεωρούνταν κοινές, ήταν ο πρώτος που κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, ακόμη και στον βασιλιά Petar, λέγοντας ότι ''δεν υπάρχουν χρήματα και δεν γίνεται να δανειοδοτηθούν!''
Πράγματι, ο Λαζάρ Πάτσου ήταν ένας υπουργός που θα τον ήθελαν όλες οι κυβερνήσεις και,  ειδικά τώρα, η Σερβία (και όχι μόνο) χρειάζεται κάποιον σαν αυτόν. Σπούδασε ιατρική αλλά στην σερβική ιστορία έμεινε ως πολιτικός και ιδιοφυής υπουργός οικονομικών, που ανέλαβε καθήκοντα τρεις φορές και κατάφερε να βάλει φρένο σε όλους, από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους ως και τον βασιλιά, λέγοντάς τους πως δεν μπορεί κανείς να βάζει χέρι στο ταμείο του κράτους και να παίρνει όποτε θέλει όσα χρήματα χρειάζεται. 

Ο γιατρός που θεράπευσε την σερβική οικονομία

Η οικία του Λαζάρ Πάτσου στο Dorćol του Βελιγραδίου
Ο Λαζάρ Πάτσου γεννήθηκε στο Čurug της επαρχίας της Βοϊβοντίνα την 1η Μαρτίου 1855. Ο πατέρας του Στέφανος, ελληνοβλαχικής καταγωγής (τσιντσαρικής, όπως αποκαλούνται από τους Σέρβους) από την Κορυτσά, είχε μετοικήσει στην Αυστροουγγαρία και ήταν ιερέας. Η μητέρα του ήταν σερβικής καταγωγής, της οικογένειας Cvetic, από την οποία προέρχονταν και ο γνωστός Σέρβος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός Miloš Cvetic. Ο πατέρας του πέθανε νέος, καθώς κι ένας αδερφός από φυματίωση, και εξαιτίας αυτών των δυσάρεστων γεγονότων ο Λαζάρ Πάτσου άρχισε ν' ασχολείται εντατικά με τη γυμναστική και στράφηκε το ενδιαφέρον του προς την ιατρική. 
Τελείωσε το γυμνάσιο στο Νόβι Σαντ και πήγε στην Ζυρίχη το 1870 να σπουδάσει ιατρική. Συναντά την Λένκα Ζάχο (Lenka Zaho), που σπούδασε εκεί παιδαγωγικά, και αργότερα παντρεύεται.  Επίσης, γνώρισε ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα πορεία της ζωής του (τα μέλη του Ριζοσπαστικού Κόμματος, Νικόλα Πάσιτς, Πέρο Τοντόροβιτς και Πέρο Βελιμίροβιτς και άλλους νέους αναρχο-σοσιαλιστές), ανέπτυξε έντονο ενδιαφέρον για την πολιτική και την οικονομία και διέκοψε τις σπουδές του το 1878. Εκείνη την περίοδο, η Ελβετία ήταν η μόνη ελεύθερη χώρα που αποτελούσε παράδειγμα για το πως ένας λαός μπορεί να ζει σε ήρεμο καθεστώς αυτοδιοίκησης και, ταυτόχρονα, να προσφέρει καταφύγιο σε πολιτικούς εξόριστους της Ευρώπης και της Ρωσίας. Στα ελβετικά εδάφη, ήδη από το 1848, είχαν πέσει οι σπόροι του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού από γερμανούς μετανάστες.

Δευτέρα, 6 Νοεμβρίου 2017

Nikolaos and Eugenia Kiki


Kiki’s legacy in Mihailova avenue
~ Για ελληνικά: 

Nikolaos P. Kikis was a Greek merchant. Born in 1797 in vlach-speaking Kleisoura (known also as Vlacho-Kleisoura) of Kastoria, wherefrom he emigrated to Belgrade, where in 1832 he started a goods warehouse. He was occupied with the trade of rice and, later, of tobacco. He was supplied with tobacco by the Romanian and Russian monopoly. He had in his name a cigarette factory in Odessa, which he kept till the First World War. Initially he was married to the daughter of Duke Pesik and later to the daughter of the also Greek Vlach Hatzi Tzortze Petrovic, a merchant from Besenovo. D. Popovic underlines that, he was always close to the Greeks, and that, whenever he was in Belgrade, he was helping and protecting especially the poor originating from Kleisoura, i.e. the same village as he.

Nikolaos D. Kikis was born in Kleisoura on 1841. He emigrated to Belgrade where, in the beginning, under the guidance of his uncle engaged successfully in commercial activities and managed to surpass his mentor. The couple Nikolaos and Eugenia Kiki provided the funds to build a grand hospital in Belgrade, on avenue Mihailova number 50, which was donated to suffering Serb and Greek merchants.

Κυριακή, 5 Νοεμβρίου 2017

Βλάχικα / Αρμάνικα - Άποψη του καθηγητή Γλωσσολογίας κ. Αντ. Μπουσμπούκη


Γράφει ο Γιάννης Τσιαμήτρος
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ‘Ημερήσια‘ της Βέροιας στις 26-10-2017.

Στο σημερινό σημείωμα παραθέτουμε την ψύχραιμα επιστημονική γνώμη (υπό έκδοση) του Αντώνη Μπουσμπούκη, ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας του ΑΠΘ για τα βλάχικα / αρμάνικα. Οι απόψεις ειδικών επιστημόνων είναι προφανές ότι έχουν βαρύτητα. Μάλιστα, οι ειδικοί και οι βαθιοί γνώστες της επιστήμης, που διακονούν, ποτέ δεν αποφαίνονται τελεσίδικα ότι η επιστήμη ‘μίλησε’, όπως μερικοί μη ειδικοί το κάνουν. Διότι πάντοτε ο κάθε επιστήμονας ερευνητής-μελετητής έχει τη δυνατότητα, την υποχρέωση, αλλά και το δικαίωμα να προσθέσει νέα στοιχεία, προωθώντας έτσι προς το καλύτερο την επιστήμη του. Περισσότερο μάλιστα δεοντολογικό είναι να εκθέτει τις απόψεις του προς συζήτηση σε επιστημονικά συμπόσια ή συνέδρια μεταξύ άλλων ειδικών για το συγκεκριμένο πεδίο της επιστήμης του. Έτσι ο Α. Μπουσμπούκης μας λέει: 

«…Στο χώρο της Βαλκανικής, κατά τους πρώτους αιώνες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που οι κάτοικοί της την έλεγαν Ρωμανία και όχι Βυζάντιο, η λαϊκή λατινική άρχισε την αυτόνομη πορεία της τον 5ο μ.Χ. αιώνα. Έτσι, ανάμεσα στον 5ο με 7ο αιώνα, σύμφωνα με την Ιστορία της Ρουμάνικης Γλώσσας, δοκίμιο που συνέταξε η Ακαδημία Βουκουρεστίου (1968,15), η ρωμανική ή αλλιώς λαϊκή λατινική περνάει από τη φάση της όψιμης λατινικής στη φάση νεολατινικών ιδιωμάτων.
Πριν, όμως, από την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που συνέβη με την κατάληψη της Ρώμης (476 μ.Χ.) από γερμανικά φύλα, οπότε κόπηκε ο ομφάλιος λώρος της λατινοφωνίας ανάμεσα στην Ιταλία και στα Βαλκάνια, στις δύο απέναντι χερσονήσους ακούγονταν ρωμανικές διάλεκτοι που σχημάτιζαν την απενινο - βαλκανική γλωσσική ομάδα. 
Έκτοτε η διαφοροποίηση ήταν αναπόφευκτη ανάμεσα στα ιδιώματα των δύο χερσονήσων και γενικά με τη λατινόφωνη Δύση. Ωστόσο, ακόμα και σήμερα η νοητή γραμμή La Spezia - Rimini, που χωρίζει γλωσσικά την Κεντρική από τη Βόρεια Ιταλία, εξακολουθεί να ορίζει στα νότιά της το continuum / συνεχές της ρωμανοφωνίας, που εκτείνεται μέχρι τον βαλκανικό χώρο. ‘Έτσι, μιλάμε για νεολατινικά ιδιώματα της δυτικής Ρωμανίας (Β. Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία) και της ανατολικής Ρωμανίας (Κεντρική και Ν. Ιταλία και Βαλκάνια). Γι αυτό, οι ιδιαίτερες ομοιότητες ανάμεσα στα ρωμανικά της Βαλκανικής και της Ιταλίας (νότια της γραμμής La Spezia - Rimini) μας επιτρέπουν την ασφαλή υπόθεση ότι τα νεολατινικά της Βαλκανικής μεταγγίστηκαν από φορείς που διακινούνταν ανάμεσα στο Bari, το Brindesi, και τ’ αντίπερα λιμάνια του Δυρραχίου, της Αυλώνας και της Απολλωνίας, όπου κατέληγαν παρακλάδια της Εγνατίας Οδού. Έτσι, τα ρουμάνικα, έξω από τα όρια της μεσαιωνικής Ρωμανίας (Βυζαντίου), τα ιστρορουμάνικα στη χερσόνησο της Ίστριας, τα μογλενίτικα ανάμεσα από Κιλκίς και Πέλλα και τα αρμάνικα της Πίνδου διαμορφώθηκαν σ’ ένα ευρύ πλαίσιο γεωγραφικού και ιστορικού χώρου, όπου οι αλληλοεπιδράσεις ήταν φυσικό επακόλουθο. Αυτό εξηγεί τόσο την ομοιότητα όσο και τη μεταξύ τους διαφοροποίηση.

Η αρμάνικη δεν είναι -ασφαλώς- κόρη της λατινικής, όπως είναι η πιο πιστή συνέχειά της, η τοσκάνικη / φλωρεντινή διάλεκτος, που αναβαθμίστηκε σε εθνική των Ιταλών γλώσσα, είναι ωστόσο εγγονή της. Εγγονές της λατινικής είναι ακόμα οι άλλες ιταλικές διάλεκτοι, τα ρουμανικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα πορτογαλικά. Εγγονή της λαϊκής λατινικής, η αρμάνικη παραμένει αρκετά πιστή σε φωνητικό, γραμματικό (μορφολογικό) και λιγότερο σε λεξικό επίπεδο, όπου ο λατινογενής πυρήνας της περιτυλίσσεται μ’ ελληνική λεξική επένδυση.

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

Εκδήλωση στην Θεσ/νίκη αφιερωμένη στον μέγα εθνικό ευεργέτη Γεώργιο Αβέρωφ


Πρόσκληση

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης και ο Λαογραφικός Σύλλογος Μεγαλολιβαδιωτών Πάικου Θεσσαλονίκης σας προσκαλούν σε εκδήλωση - αφιέρωμα στον Γεώργιο Αβέρωφ με τίτλο ''Γεώργιος Αβέρωφ: Διδάγματα φιλοπατρίας ενός μεγάλου βλαχόφωνου ευπατρίδη και εθνικού ευεργέτη'' που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 21 Οκτωβρίου 2017, ώρα 18.30, στην αίθουσα Μανόλης Αναγνωστάκης του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης, Βασιλέως Γεωργίου Α' 1 - ισόγειο.

Κεντρικός ομιλητής:
- Αλέξανδρος Καχριμάνης, Περιφερειάρχης Ηπείρου

Χαιρετίζουν: 
- Γιάννης Μπουτάρης, Δήμαρχος Θεσσαλονίκης
- Δρ. Φώτης Κιλιπίρης, Καθηγητής τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Αλεξάνδρειου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Θεσσαλονίκης, Κατεύθυνση Διοίκησης Τουριστικών Επιχειρήσεων & Φιλοξενίας.

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

Ένωση Βλάχων Αλβανίας: Δεν είμαστε εθνική μειονότητα



Με επιστολή της στην Επιτροπή Νόμων της Αλβανικής Βουλής, η Ένωση Βλάχων Αλβανίας ζητά την τροποποίηση του άρθρου 3 του Νόμου για τις Μειονότητες που αναμένετε να ψηφιστεί τις επόμενες μέρες. Το συγκεκριμένο άρθρο κατονομάζει τις οκτώ αναγνωρισμένες μειονότητες στην Αλβανία δηλαδή την Ελληνική, τη Σλαβομακεδονική, τη Βλάχικη (Vllahe/Arumune), τους Ρομά, τους Αιγυπτίους, τους Μαυροβούνιους, τους Σέρβους και τους Βόσνιους.

Ο πρόεδρος της Ένωσης Βλάχων Αλβανίας Θανάσης Πότσης εκτός των άλλων στην επιστολή του αναφέρει ότι, οι Βλάχοι στα Βαλκάνια έχουν ελληνική και ιλλυρικη καταγωγή, δεν αποτελούν ξεχωριστό έθνος και ζητούν να αναφέρονται ως γλωσσική μειονότητα και όχι ως εθνική.

Να θυμίσουμε πως ο κ. Πότσης συνυπέγραψε την πρόταση της Ομόνοιας για το συγκεκριμένο νόμο.

Στη συνέχει η επιστολή της Ένωσης Βλάχων Αλβανίας και η μετάφραση της
Διαβάστε περισσότερα: omonoia-deeem.org

Σάββατο, 5 Αυγούστου 2017

Βλέποντας τα Πράγματα από Διαφορετική Σκοπιά - Μάρκος Τέμπλαρ


Αγαπητές συμπατριώτισσες Μακεδόνισες και Αγαπητοί συμπατριώτες Μακεδόνες,

Αισθάνομαι μεγάλη χαρά και τιμή που βρίσκομαι ανάμεσα σας, ανάμεσα σε παλιούς και πολλούς φίλους σ’ αυτήν την ιστορική ημέρα της ενάρξεως της 12ης Παγκοσμίου Συνελεύσεως της Παμμακεδονικής Ενώσεως.

Ως Μακεδόνας, κατανοώ πλήρως και συμμερίζομαι τις ανησυχίες σας σχετικά με την Μακεδονία μας την γενέτειρα του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ωστόσο, το κύριο θέμα της ομιλίας μου δεν είναι η ιστορική αλήθεια, αλλά το τι κρύβεται πίσω από αυτήν. Το ότι «Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες» ξεπερνά κάθε εύλογη αμφιβολία. Ακόμη και εκείνοι στα Σκόπια που έχουν στοιχειώδη γνώση της κλασσικής ιστορίας το γνωρίζουν. Φυσικά, η λογική δεν ισχύει για τους λαϊκιστές πολιτικούς, τους δικτατορίσκους και τους οπαδούς των ακραίων εθνικιστικών κύκλων. Αλλά δεν είμαι εδώ για να σας απασχολήσω με τις ανοησίες των Σκοπιανών. 

Ο λόγος που ευρίσκομαι ενώπιον σας είναι να επισημάνω ωρισμένα πράγματα που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν αλλά επίσης θέλω να δώσω την δική μου άποψη «βλέποντας τα πράγματα από διαφορετική σκοπιά». Θέλω να σας δώσω την δική μου άποψη για την απόφαση της Κομιντέρν να αναγνωρίσει το Μακεδονικό έθνος και τι είδους αναγνώριση πράγματι έκανε. 

Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι η Κομιντέρν χρησιμοποίησε ορισμούς στους οποίους απέδωσε την δική της σημασία. Οι λέξεις κλειδιά είναι Μακεντόσκαγια Νάτσια (Makedonskaya Natsia) και Μακέντονσκι Nάροντ (Makedoskiyi narod). Έτσι, ας δούμε την σημασία τους όπως την έδωσε η Κομιντέρν. 

Έχω διαβάσει όλο το κείμενο της αποφάσεως το οποίο αποτελείται από τρεις σελίδες αλλά και την ανταλλαγή αλληλογραφίας μεταξύ διαφόρων σημαινόντων μελών της Κομιντέρν. Όσο πιό πολύ διάβαζα την απόφαση, τόσο πιο πολύ καταλάβαινα ότι η απόφαση συμπεριλάμβανε κάτι πού δεν έστεκε σωστά. Το ίδιο το ψήφισμα δεν προσέφερε κανένα χαρακτηριστικό στις λέξεις Νάτσια και Nάροντ διότι υποτίθεται ότι οι ορισμοί όπως η Κομιντέρν τους είχε ορίσει ήσαν γνωστοί μεταξύ των κομμουνιστών. 

Πρίν προχωρήσω, θέλω να τονίσω ότι ο Ιωσήφ Στάλιν εθεωρείτο από τους κομμουνιστές της εποχής του Λένιν εμπειρογνώμων στις εθνότητες, και γι ' αυτό ο Λένιν τον είχε εκλέξει Υπουργόν Εθνοτήτων της Σοβιετικής Ενώσεως. Συμφώνως λοιπόν με τον Στάλιν,

«Νάτσια (πολυεθνικό κράτος) είναι μια ιστορικώς εξελισσόμενη, σταθερή κοινότητα λαών που διαμορφώνεται με βάση μια κοινή γλώσσα, εδαφική κυριαρχία, οικονομική ζωή και ψυχολογική σύνθεση που εκδηλώνεται σε μια κοινή κουλτούρα ... Είναι αυτονόητο ότι ένα έθνος, όπως κάθε άλλο ιστορικό φαινόμενο, υπόκειται στον νόμο της αλλαγής ... Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι κανένα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά δεν αρκεί από μόνο του για να καθορίσει ένα έθνος. Από την άλλη πλευρά, είναι αρκετό να απουσιάζει ένα μόνο από αυτά τα χαρακτηριστικά και το έθνος παύει να είναι έθνος». 

Δευτέρα, 31 Ιουλίου 2017

Ιστορία του «μακεδονισμού» και περί του ονόματος της ΠΓΔΜ


Ιστορία του «μακεδονισμού» 
και περί του ονόματος της ΠΓΔΜ
Αναρτήθηκε από Εφημερίδα Κρουά - Κρουά

Πολλά λέγονται για της εξελίξεις στην ΠΓΔΜ και το θέμα του ονόματός της. Δεν είναι βέβαιο ότι στο θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ, η νέα κυβέρνηση της ΠΓΔΜ θα υιοθετήσει μια νέα πολιτική και ειδικότερα μια νέα πολιτική που θα εξυπηρετεί τα Ελληνικά συμφέροντα.
Πρέπει να δώσουμε πολύ μεγάλη προσοχή στο παιγνίδι που πάνε να παίξουν (όχι οι Σκοπιανοί, αυτούς τους χρησιμοποιούν) με το όνομα. Το ζητούμενο (γι' αυτούς που κινούν τα νήματα) είναι η χρησιμοποίηση του ονόματος έτσι ώστε να πληγεί η σχέση των σημερινών Ελλήνων με τους αρχαίους Έλληνες και να αποσυντεθεί η έννοια της Ελλάδος.
Για να καταλάβουμε το τι παιγνίδια παίζονται σε βάρος μας από την πολιτική τάξη που κυβερνά την Ελλάδα, ας θυμηθούμε το εξής: Ενώ το 1992-93 φωνάζαμε ότι δεν θα δεχθούμε να δοθεί το όνομα Μακεδονία ούτε παράγωγό του, και ενώ είχε συμφωνήσει και ο Κλίντον (τότε πρόεδρος των ΗΠΑ) και η ΕΕ, η Ελληνική αντιπροσωπεία πήγε στον ΟΗΕ και συμφώνησε στην χρήση του ονόματος "Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ", δηλαδή ΕΔΩΣΕ το όνομα! Πρωθυπουργός ήταν ο Κων/νος Μητσοτάκης και Υπουργός των Εξωτερικών ήταν ο Μιχ. Παπακωνσταντίνου. Οπότε θέλει πολλή προσοχή!
Μην ξεχνάμε ποτέ την ιστορική εξέλιξη του «μακεδονισμού».

Τσαρική Ρωσία και «μακεδονισμός»
Μέχρι την εμφάνιση του κομμουνισμού το θέμα ετίθετο ως «Βουλγαρο-μακεδονικό». Δηλαδή, η προπαγάνδα των ισχυρών παρουσίαζε τους Μακεδόνες γενικά ως «εθνικά σλάβους» και ειδικά ως «σλάβους μεν, αλλά ειδικά ως Βουλγάρους». Να σημειωθεί ότι όπως και οι Βούλγαροι, έτσι και οι Ρώσοι αυτοπροσδιορίζονταν ως «σλάβοι».
Δηλαδή, οι Μακεδόνες παρουσιάζονταν (από την προπαγάνδα των ισχυρών) ως «μη-Έλληνες», ως μη αποτελούντες μέρος του ελληνικού έθνους, αλλά ως «σλάβοι Βούλγαροι».
Το «Βουλγαρο-μακεδονικό» το δημιούργησαν οι τσάροι της Ρωσίας, για να επεκτείνουν της επιρροή τους στα Βαλκάνια δια του Πανσλαβισμού.

Κομμουνισμός και «μακεδονισμός»
Τους τσάρους τους ανέτρεψαν οι κομμουνιστές.
Ο πάλαι ποτέ Πανσλαβισμός, ως εργαλείο επεκτάσεως της επιρροής της τσαρικής Ρωσίας στα Βαλκάνια, αντικαταστάθηκε από τον Διεθνισμό, ως εργαλείο επεκτάσεως της επιρροής της κομμουνιστικής-διεθνιστικής Ρωσίας στα Βαλκάνια.
Το λεγόμενο «Σλαβο-μακεδονικό» το ξεκίνησαν οι κομμουνιστές, μετατρέποντας το «Βουλγαρο-μακεδονικό» σε «Σλαβο-μακεδονικό». Δηλαδή οι Μακεδόνες δεν θεωρούνταν πλέον γενικά «σλάβοι» και ειδικά «Βούλγαροι», αλλά γενικά «σλάβοι» και ειδικά «Σλαβομακεδόνες». Έτσι προωθήθηκε η ιδέα της υπάρξεως «Σλαβομακεδονικού» έθνους. Δηλαδή και πάλι, οι Μακεδόνες παρουσιάζονταν ως «μη-Έλληνες», ως μη αποτελούντες μέρος του ελληνικού έθνους, αλλά ως «Σλαβομακεδόνες» και όχι πλέον ως «Βούλγαροι».
Μπορεί να έπεσε ο τσαρισμός, αλλά ένα πράγμα παρέμεινε σταθερό. Ότι οι Μακεδόνες πρέπει να θεωρούνται «μη-Έλληνες»!

Κυριακή, 16 Ιουλίου 2017

Οι ξυλογλύπτες του Μετσόβου


Του Λεωνίδα Τζέκα

Ταξιδεύοντας στο Μέτσοβο ανακαλύπτεις πάντα κάτι καινούργιο, κάτι διαφορετικό από την πλούσια ιστορία του.
Η «Ε.τ.Δ.» επισκέφτηκε μερικά από τα εργαστήρια ξυλογλυπτικής και εκτός από το φωτογραφικό υλικό κατέγραψε και την ενδιαφέρουσα ιστορία που έχει αυτή η τέχνη. Ο κ. Βασίλης την ώρα της συνάντησής μας «σκάλιζε» ένα τέμπλο και παράλληλα μου έλεγε πώς ξεκίνησαν όλα...

«Το ξύλο είναι υλικό ζωτικής σημασίας για το Μέτσοβο αλλά και υλικό της λαϊκής ξυλοτεχνίας, μιας τέχνης με μεγάλη παράδοση - μού λέει με τη σμιλεμένη από την πείρα φωνή του ενώ το σκαρπέλο «ζωγραφίζει» πάνω στην επιφάνεια του ξύλου.
Στο Μέτσοβο η ξυλογλυπτική τέχνη ξεκίνησε από πολύ παλιά. Η μεγάλη ακμή της μετσοβίτικης λαϊκής τέχνης άρχισε μετά το 1659, με τα εξαιρετικά πολιτικά και εκκλησιαστικά προνόμια, που απέσπασε απ' την Πύλη ο Μετσοβίτης αρχιτσέλιγκας Κύργος Φλόκας και καθιστούσαν το Μέτσοβο αυτόνομη δημοκρατία. Τότε και η ξυλογλυπτική ξέφυγε απ' τη χειροτεχνία κι ανέβηκε στον χώρο της τέχνης με τα τέμπλα, τους δεσποτικούς θρόνους, τους άμβωνες, τα προσκυνητάρια, τα κουβούκλια των επιταφίων, τ' αναλόγια, τα μανουάλια, τα παγκάρια και τα τόσα άλλα «ειδίσματα» των εκκλησιών, συνεχίστηκε απ' τον 17ο αιώνα ως τα σήμερα, κι έφτασε από γενιά σε γενιά στα χέρια των σημερινών ταλιαδόρων. Οι «κομπανίες» των ταλιαδόρων του Μετσόβου έφταναν στις πιο μακρινές πόλεις, για ν' αναλάβουν τα σπουδαιότερα έργα της ξυλογλυπτικής και να μεταλαμπαδεύσουν έτσι την τέχνη τους... Απ' τα «τεφτέρια» που κρατούσαν φαίνεται πως είχαν θαυμαστή συντεχνιακή οργάνωση, ενώ απ' τα άλλα βιβλία που κουβαλούσαν συμπεραίνουμε, πως είχαν και μια εκκλησιαστική παιδεία μαζί με τη λαχτάρα στην καρδιά, σαν εκείνους τους κραδασμούς των αγιογράφων, που στον τρουβά τους υπήρχε πάντοτε κάποια «Ερμηνεία της Ζωγραφικής Τέχνης», αλλά και τα «συναξάρια» των αγίων».
Πάντως όλοι δούλευαν με μεράκι και έχοντας το ίδιο πάθος για τη δουλειά, μεγάλοι ή μικρότεροι τεχνίτες, όλοι δούλευαν με το ίδιο πάθος και την ίδια λαχτάρα ομορφιάς. Υπήρχε σε κάθε συντροφιά ο αρχιμάστορας που φιλοτεχνούσε τα σχέδια, σκάλιζε τα δυσκολότερα μέρη και παρακολουθούσε τη δουλειά των άλλων».
Καθώς άκουγα τα λόγια του μάστορα σκεφτόμουν ότι το Μέτσοβο έχει πολύ μεγάλη παράδοση στην ξυλογλυπτική τέχνη και διασώζονται ονόματα περίφημων ξυλόγλυπτων, οι οποίοι ταξίδευαν σ' όλες τις ελληνοκατοικούμενες περιοχές, στα Βαλκάνια αλλά και αλλού.
Μετσοβίτες ξυλογλύπτες όπως ο Ιωάννης Τίτρας, Σεργ. Καλδάρας, Ιω. Μπαρόσιου, Γεωργ. Αθαν. Τσουρέκας, Σπυρ. Δ. Νταφίτσης, Αναστ. Ζενέλης, Τριαντ. Μπελημπάσης, Κώστα Νάκο Κατσώρας, Δημήτριος Πούλιος ή Σιαϊτάνης, Κώτσιος Πούλιος ή Σιαϊτάνης, Ζήσης Πούλιος ή Σιαϊτάνης, Κώστας Νγκιόσανος ή Ντουλμπίος, Κώστας Σιούσιανος ή Ανωτοπίτης, Νικόλαος Γκιώνης, Γιάννης Γκιώνης, Χρήστος Γκιώνης, Γιώργης Γκιώνης είναι τα λίγα ονόματα από τα πολλά μαστόρια της περιοχής που δούλεψαν και δίδαξαν την τέχνη στους άλλους.

Δευτέρα, 26 Ιουνίου 2017

Influence of Ancient Greek to Aromanian regarding the numeral system


~ Για ελληνικά: 

Translation from Greek to English by Tsiamitros Ioannis, graduate of the Aristotle Univercity of Thessaloniki (Greece), Faculty of Philosophy, School of English language and literature.

It is well confirmed that there is a linguistic relationship between Greek and Ar(o)manian (Koutsovlahic*). Prominent Greek scientists have recently (last forty years) dealt with this issue [Nikos Katsanis, Antonis Bousboukis, Kostas Dinas (linguists) and Achilles Lazarou (balkanologist-romanist)] and came to such scientific conclusions. We hope that, after more attentive and proper research, additional secure conclusions will be in the future.

In this present note we will deal with the influence of Greek to Ar(o)manian regarding the numeral system. All information was taken a) by N. Katsanis’- K. Dinas’ book, entitled 'Γραμματική της Κοινής Kουτσοβλαχικής’ (Grammar of Common Ar(o)manian), edited by ‘The Archives of Ar(o)manian Studies’, Thessaloniki 1990 and b) by Achilles Lazarou's book, titled ‘Βαλκάνια και Bλάχοι’ (Balkans and Ar(o)manians), edited by ‘Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός’ (Parnassos Philological Association), Αthens 1993.

In the above mentioned first book, N. Katsanis and K. Dinas tell us (pp. 67-68, notes 1-3) the following, word for word (verbatim):
Note 1. “…Numbers (numeral system) of Ar(o)manian differ with the corresponding ones of Dako Romanian considerably. Greek cardinal numbers are often used in Ar(o)manian after no 10, while the use of Greek ordinal numbers is even wider’’.
Note 2. “Numbering from no 1 to no 19 in Ar(o)manian is not Latin-like, although the elements, that are used, are Latin. We find similar numbering in Albanian, Slavic and ancient Greek, where no 11 and no 12 are treated as ἓνδεκα (eleven), δώδεκα (twelve) [δέκα (ten), εἷς, (one), δύο (two)]. From no 13 onwards, the identification of ancient Greek and Ar(o)manian is absolute: Anc. Greek: three and ten (τρεις και δέκα) = Ar(o)m.: trei sprădzatsi, Anc. Greek: four and ten (τέταρες και δέκα) Ar(o)m.: patru sprădzatsi, Anc. Greek: five and ten (πέντε και δέκα), seven and ten (επτά και δέκα) etc’’.
Note 3. “Ar(o)manian, as far as no 20 concerned, is different from Dako Romanian, which ignores Latin VIGINTI and uses doauazece (DUO DECEM). Ar(o)manian from no 21 to no 29 follows numbering similar to ancient Greek. So, no 21 in ancient Greek is: εἷς και εἴκοσιν, in Ar(o)manian is: unspraγingits (UNUM SUPRA VINGITI), while in Dako Romanian it is douazeci si unu (twenty and one)…”.

Let us now see the relevant extract of the above mentioned second book (‘Βαλκάνια και Βλάχοι’, by A. Lazarou) on pages 218-219.
"... The numeral system of Ar(o)manian, especially from number 20 onwards, is of great evidential (influence of ancient Greek to Ar(o)manian) importance as well. There is verified correspondence of the Ar(o)manian numeral system to the ancient Greek one, more accurately that one of popular (δημώδης) ancient Greek. It is considered the oldest type of system, as Schwyzer etc remark. Although the numerical terms (words) both in Ar(o)manian and Romanian are Latin, (the way of) numbering differs impressively. A small confrontation (of examples) makes the difference clear as following:

Latin
20 = viginti
21 = viginti unus, a, um (or unus, a, um et viginti)
22 = viginti duo, duae (or duo, duae, duo et viginti)
23 = viginti tres, tria (or tres, tria et viginti) etc.

Επιδράσεις των αρχαίων ελληνικών στα βλάχικα σχετικά με το αριθμητικό σύστημα


Του Γιάννη Τσιαμήτρου

Είναι διαπιστωμένο ότι υπάρχει γλωσσική σχέση της Ελληνικής με τη Κουτσοβλαχική (ΚΒ) και τα τελευταία χρόνια επιφανείς Έλληνες επιστήμονες διαπραγματεύτηκαν αυτό το θέμα (π.χ. οι γλωσσολόγοι Κατσάνης Νίκος, Αντώνης Μπουσμπούκης, Ντίνας Κώστας και ο βαλκανολόγος/ρωμανιστής Αχιλλέας Λαζάρου). Οι έρευνες συνεχίζονται και περισσότερα ασφαλή συμπεράσματα θα υπάρξουν στο μέλλον σε αυτό το θέμα.

Στο παρόν σημείωμα θα ασχοληθούμε με τις επιδράσεις των ελληνικών στα βλάχικα όσον αφορά το αριθμητικό σύστημα. Οι πληροφορίες αντλήθηκαν α) από το βιβλίο των Ν. Κατσάνη & Κ. Ντίνα, με τίτλο ‘Γραμματική της Κοινής Κουτσοβλαχικής’. Έκδοση Αρχείου Κουτσοβλαχικών Μελετών., Θεσ/νίκη 1990 και β) από το βιβλίο του Αχιλλέα Λαζάρου με τίτλο ‘Βαλκάνια και Βλάχοι’, έκδοση ‘Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός’, Αθήνα 1993.

Συγκεκριμένα στο πρώτο βιβλίο οι Ν. Κατσάνης και Κ. Ντίνας μας λένε στις σελ. 67-68, σημειώσεις 1-3:
1. «…Τα αριθμητικά της ΚΒ διαφέρουν σε αρκετά σημεία από τα αντίστοιχα της δακορουμανικής. Συχνά μετά τον αριθμό δέκα χρησιμοποιούνται τα ελληνικά απόλυτα, ενώ η χρήση των ελληνικών τακτικών είναι ακόμη ευρύτερη».
2. «Από το 1-19 η αρίθμηση δεν είναι λατινική μολονότι τα στοιχεία που χρησιμοποιεί είναι λατινικά. Παρόμοια αρίθμηση συναντούμε στα αλβανικά, σλαβικά αλλά και στα αρχαία ελληνικά όπου το 11 και 12 φέρονται ως ἓνδεκα, δώδεκα (δέκα, εἷς, δύο). Από το 13 και πέρα η ταύτιση της αρχαίας ελληνικής και ΚΒ είναι απόλυτη: τρείς και δέκα = trei sprădzatsi, τέταρες και δέκα = patru sprădzatsi, πέντε και δέκα, επτά και δέκα κ.λ.π.».
3. «Η ΚΒ στον αριθμό 20 διαφοροποιείται από τη δακορουμανική, η οποία αγνοεί το λατινικό VIGINTI και χρησιμοποιεί το doauazece (DUO DECEM). Από το 21 ως το 29 η ΚΒ ακολουθεί παρόμοια αρίθμηση με την αρχαία ελληνική: εἷς και εἴκοσιν = ΚΒ unspraγingits (UNUM SUPRA VINGITI), ενώ δακορουμανικά douazeci si unu…». 

Ας έλθουμε τώρα στο σχετικό απόσπασμα του προαναφερθέντος δεύτερου βιβλίου (του Α. Λαζάρου) στις σελ. 218-219.
«…Αξιόλογη αποδεικτική (επιρροή της αρχαίας ελληνικής στα αρμάνικα) σπουδαιότητα περικλείει και το αριθμητικό σύστημα της αρωμουνικής, κυρίως από τον αριθμό 20 και μετά, του οποίου εξακριβωμένη αντιστοιχία υπάρχει μόνον στην αρχαία ελληνική και ακριβέστερα στη δημώδη. Θεωρείται δε ο αρχαιότερος τύπος του συστήματος, όπως παρατηρούν οι Schwyzer κ.ά. Αν και οι αριθμητικοί όροι τόσο στην Αρωμουνική όσο και στη Ρουμανική είναι λατινικοί, η αρίθμηση διαφέρει εντυπωσιακά. Μια μικρή αντιπαράθεση καθιστά ανάγλυφη τη διαφορά:

Λατινική
20 = viginti
21 = viginti unus, a, um (ή unus, a, um et viginti)
22 = viginti duo, duae (ή duo, duae, duo et viginti)
23 = viginti tres, tria (ή tres, tria et viginti) κ.ο.κ.